دندان شیری کودک، فقط دندانهای موقتی نیستند که قرار است بیفتند و فراموش شوند. این دندانها نقش مستقیم در تغذیه، تکلم، رشد فک و حتی سلامت دندانهای دائمی دارند. طبق آمار انجمن دندانپزشکی آمریکا، تقریباً ۵۰٪ کودکان بین ۵ تا ۶ سال دچار پوسیدگی دندانهای شیری میشوند؛ مشکلی که در صورت بیتوجهی میتواند تا سالها روی سلامت دهان کودک اثر بگذارد. در این مقاله بهطور کامل بررسی میکنیم دندان شیری کودک چیست، چه زمانی درمیآید و میافتد، چه مشکلاتی ممکن است برای آن ایجاد شود و بهترین راههای مراقبت و درمان آن کداماند.
دندان شیری کودک چیست و چرا مهم است؟
دندانهای شیری، مجموعهای از ۲۰ دندان هستند که معمولاً بین ۶ ماهگی تا ۳ سالگی ظاهر میشوند. هر دندان شیری کودک نقش خاصی در جویدن، صحبت کردن و حفظ فضای مناسب برای دندانهای دائمی دارد. آسیب یا از دست دادن زودهنگام این دندانها میتواند به مشکلاتی مانند کج شدن دندانهای دائمی، اختلال در گفتار و حتی کاهش اعتماد به نفس کودک منجر شود. بنابراین توجه به سلامت دندانهای شیری، اولین گام در مراقبت از دهان و دندان کودک است.
زمانبندی رویش و افتادن دندانهای شیری
دندانهای شیری معمولاً در الگوی مشخصی رویش میکنند، اما تفاوتهای فردی در رویش دندان های شیری کودکان طبیعی است. اولین دندان شیری کودک معمولاً در حدود ۶ ماهگی ظاهر میشود و تا سن ۳ سالگی، تمام ۲۰ دندان شیری رشد کردهاند. افتادن این دندانها نیز از حدود ۶ سالگی آغاز میشود و تا سن ۱۲ سالگی ادامه دارد. شما باید درک مناسبی از این مراحل داشته باشید تا بتوانید فرزندتان را برای هر مرحله آماده کرده و در صورت مشاهده تأخیر یا مشکلات غیرطبیعی، به دندانپزشک مراجعه کنید.
مشکلات رایج دندان شیری کودک
دندان شیری کودک، مانند دندانهای دائمی، ممکن است با مشکلات متعددی مواجه شود. شناخت این مشکلات و علائم آنها، والدین را در پیشگیری و درمان به موقع یاری میکند. در ادامه به مهمترین مشکلات و نشانههای آنها میپردازیم.
پوسیدگی دندان شیری
پوسیدگی یکی از رایجترین مشکلات دندان شیری کودک است و معمولاً به دلیل مصرف بیش از حد قند و عدم رعایت بهداشت دهان ایجاد میشود. والدین باید به تغییر رنگ دندان، لکههای سفید یا قهوهای، و حساسیت هنگام جویدن توجه کنند. درمان به موقع پوسیدگی مانع از پیشرفت عفونت و آسیب به دندان دائمی میشود.
دندان درد و حساسیت
دندان درد میتواند ناشی از پوسیدگی، التهاب لثه یا فشار ناشی از رویش دندان دائمی باشد. توجه داشته باشید که درد شدید یا طولانیمدت دندان شیری کودک نیاز به بررسی توسط دندانپزشک دارد. مراقبت به موقع، استفاده از مسکنهای مناسب کودک و رعایت بهداشت دهان میتواند درد را کاهش دهد.
دندان قروچه در شب
برخی کودکان هنگام خواب دندانهای خود را روی هم میسایند. دندان قروچه میتواند باعث ساییدگی دندانها و درد فک شود. معمولاً استرس یا اختلال خواب عامل اصلی است. استفاده از محافظ دهان شبانه و کنترل عوامل استرسزا میتواند این مشکل را کاهش دهد.
تورم یا عفونت لثه
تورم لثه یا چرک ناشی از عفونت میتواند دردناک باشد و روی رشد دندان تأثیر بگذارد. علائم شامل قرمزی، حساسیت، و خونریزی لثه است. مراجعه به دندانپزشک برای درمان آنتیبیوتیکی یا پاکسازی دقیق ضروری است.
راهکارهای مراقبت از دندان های شیری
مراقبت صحیح و روزانه از دندان شیری کودک، کلید پیشگیری از مشکلات رایج و رشد سالم دندانهای دائمی است. با عادتدهی درست، کودک میتواند به سلامت دهان خود اهمیت بدهد و والدین نیز نگرانی کمتری خواهند داشت.
مسواک زدن صحیح و فلوراید مناسب
مسواک زدن حداقل دو بار در روز با خمیر دندان حاوی فلوراید، باعث کاهش پوسیدگی و تقویت مینای دندان میشود. والدین باید نحوه مسواک زدن کودک را کنترل کنند و از برسهای مناسب سن کودک استفاده کنند.
تغذیه مناسب برای سلامت دندانها
مواد غذایی حاوی کلسیم و فسفر مانند لبنیات و سبزیجات برگ سبز، به تقویت مینای دندان کمک میکنند. در مقابل، مصرف بیش از حد شیرینی و نوشیدنیهای شیرین، خطر پوسیدگی را افزایش میدهد.
استفاده از نخ دندان و شستشوی دهان
استفاده منظم از نخ دندان و شستشوی دهان، پلاک و باکتریها را کاهش داده و سلامت لثه را حفظ میکند. والدین میتوانند این عادت را از سنین پایین آغاز کنند تا کودک به آن عادت کند.
ایجاد عادتهای مثبت دهانی
تشویق کودک به رعایت بهداشت دهان، محدود کردن عادات مخرب مثل مکیدن طولانی شست و کنترل تنقلات، به حفظ سلامت دندانهای شیری کمک میکند.
درمان پوسیدگی دندان شیری کودک
برای پوسیدگی دندان شیری، تصمیم بین کشیدن دندان و عصبکشی به شدت پوسیدگی، سن کودک و وضعیت کلی دندان بستگی دارد.
عصب کشی دندان شیری کودک
اگر پوسیدگی عمیق باشد اما ساختار دندان و ریشه سالم باقی مانده باشد، عصبکشی معمولاً مناسبتر است. در این روش بخش آسیبدیده پالپ برداشته شده و کانالها با مواد مخصوص پر میشوند. مزیت آن این است که دندان شیری باقی میماند و فضای دندان دائمی حفظ میشود، در نتیجه از کج شدن دندانها جلوگیری میشود. این روش بهخصوص برای دندانهای آسیاب عقب کودک که هنوز دندان دائمی جایگزین نداشتهاند، توصیه میشود.
کشیدن دندان شیری کودک
اگر پوسیدگی بسیار شدید باشد یا عفونت گسترده ایجاد شده باشد و درمان عصبکشی قابل اعتماد نباشد، کشیدن دندان انتخاب میشود. در این حالت از دست رفتن زودهنگام دندان شیری ممکن است باعث جابجایی دندانهای دیگر، کاهش فضای دندان دائمی و مشکلات جویدن یا گفتار شود. برای کاهش این مشکلات، گاهی از فضاپرکنها استفاده میشود تا جای خالی دندان حفظ شود.
سوالات متداول و نکات طلایی برای والدین
والدین میتوانند با ایجاد عادتهای درست از سلامت دندان شیری کودک خود محافظت کنند. مراجعه منظم به دندانپزشک، حتی در صورت نداشتن مشکل مشخص، کمک میکند هرگونه عارضه به موقع شناسایی و درمان شود. آموزش اهمیت مراقبت از دندانها به کودک از سنین پایین، او را به رعایت بهداشت دهان تشویق میکند و ایجاد عادتهای مثبت را آسانتر میکند. همچنین جلوگیری از عادات مخرب مانند مکیدن طولانی شست یا استفاده طولانی از پستانک، نقش مهمی در پیشگیری از مشکلات دندان و فک دارد.
در ادامه برخی از مهمترین سوالات والدین در مورد دندان های شیری را بررسی میکنیم.
دندان کودک کی درمیآید؟
اولین دندان شیری معمولاً بین ۶ تا ۱۰ ماهگی ظاهر میشود و تا حدود ۳ سالگی تمام ۲۰ دندان شیری رشد کردهاند.
کدام دندانها شیری هستند و میافتند؟
دندانهای شیری شامل ۸ دندان جلویی (ثنایا و کنارهها)، ۴ دندان نیش و ۸ دندان آسیاب کوچک هستند. تمام این دندانها به تدریج جای خود را به دندانهای دائمی میدهند.
دندان شیری کودک کی میافتد؟
دندانهای شیری کودک معمولاً از حدود ۶ سالگی شروع به افتادن میکنند و این روند تا حدود ۱۲ سالگی ادامه دارد. زمان دقیق میتواند در هر کودک متفاوت باشد.
ترتیب افتادن دندان شیری چیست؟
افتادن دندانها معمولاً با دندانهای جلویی پایین شروع میشود، سپس دندانهای جلویی بالا، دندانهای آسیاب و در نهایت دندانهای نیش شیری میافتند. این روند تا حدود ۱۲ سالگی کامل میشود.
در صورت پوسیدگی دندان شیری کودک بهتره دندان شیری را بکشیم یا عصب کشی کنیم؟
زمانی که دندان پوسیده هنوز ساختار کافی برای ترمیم دارد، عصبکشی ترجیح داده میشود، اما اگر پوسیدگی گسترده یا عفونت شدید وجود داشته باشد، کشیدن دندان لازم است و بهتر است جای خالی با فضاپرکن محافظت شود.
کدام دندان کودک دائمی است؟
تمام دندانهای دائمی کودک شامل ۳۲ دندان هستند که جایگزین دندانهای شیری میشوند. دندانهای جلویی (مثل ثنایا) معمولاً اولین دندانهای دائمی هستند که در حدود ۶–۷ سالگی رویش میکنند.
مشاوره در دندانپزشکی گیشا
دندان شیری کودک نقش مهمی در سلامت دهان و رشد دندانهای دائمی دارد. مراقبت دقیق، مراجعه منظم به دندانپزشک و ایجاد عادتهای مثبت دهانی، سرمایهگذاری بلندمدت برای سلامت کودک است. برای بررسی سلامت دندانهای فرزندتان و دریافت مشاوره تخصصی، میتوانید با همکاران ما در مرکز دندانپزشکی گیشا آرام دنتال در تماس باشید.
